- ETIAS werd in november 2016 door de Commissie voorgesteld, in 2018 wettelijk vastgelegd en wordt in het vierde kwartaal van 2026 operationeel — een vertraging van acht jaar ten opzichte van de oorspronkelijke doelstelling.
- De vertraging is niet van technische aard. Het grootste deel van de software is al beschikbaar en getest. De belemmering ligt in de organisatorische afstemming tussen de 27 lidstaten en drie EU-agentschappen.
- De aanpassing van de vergoeding van € 7 naar € 20 in 2024 had niets met inflatie te maken. Het was een formele erkenning door de Commissie dat de oorspronkelijke kostenramingen ongeveer drie keer te laag waren.
- De werkelijke oorzaak: ETIAS is afhankelijk van het EES, dat weer afhankelijk is van de implementatie op nationaal niveau, die op haar beurt weer afhankelijk is van 27 afzonderlijke aanbestedingsprocedures — waarbij elke partij via het achterwege laten van implementatie een vetorecht heeft.
- Dit patroon komt overeen met Galileo (14 jaar vertraging), SIS II (7 jaar vertraging) en de migratie van Eurodac. IT-projecten van de EU waarbij meerdere lidstaten betrokken zijn, hebben een vaste traditie van jarenlange vertragingen.
- De les is niet dat Europa niet in staat is om dingen te realiseren. Het is dat het coördineren van de werkzaamheden tussen uiteenlopende nationale actoren een programmabeheer vereist waarvoor de Commissie nog steeds niet de juiste structuur heeft.
01Hetproefschrift
Wanneer ETIAS in het vierde kwartaal van 2026 eindelijk van start gaat, zal de publieke reactie een mengeling zijn van opluchting en scepsis: opluchting dat het er eindelijk is, en scepsis over de vraag of het wel zal werken. Beide reacties gaan voorbij aan de interessantere vraag: waarom heeft dit tien jaar geduurd?
De gebruikelijke verklaring – „technische vertragingen“ – klopt niet helemaal. De software voor elektronische reisvergunningensystemen is al lang geen probleem meer, sinds de Australische ETA in 1996 van start ging. De VS zetten ESTA vanaf 2008 op grote schaal in. In 2018, toen de ETIAS-verordening werd aangenomen, waren de ontwerppatronen van het systeem al goed bekend. Een team uit de particuliere sector had ETIAS binnen drie jaar operationeel kunnen maken.
De juiste invalshoek is dat ETIAS een schoolvoorbeeld is van falende coördinatie binnen de IT-systemen van de EU, waaraan meerdere lidstaten deelnemen. Dit patroon van mislukkingen is terug te vinden bij zowel Galileo, SIS II als Eurodac. Er zijn vier structurele oorzaken, die allemaal terug te vinden zijn in de geschiedenis van de vertragingen bij ETIAS, als je weet waar je moet zoeken.
ETIAS was technisch gezien nooit een probleem. Het was een organisatorisch probleem. De Europese Commissie stelde een systeem voor waarbij 27 nationale grensautoriteiten volgens een gecoördineerd tijdschema moesten samenwerken, waarbij drie EU-agentschappen de operationele verantwoordelijkheid deelden, zonder dat er één programmaleider was met beslissingsbevoegdheid over alle partijen heen. Acht jaar later is dat nog steeds het geval.
02Tienjaar, zes doelen, één lancering
Het is de moeite waard om het tijdschema van het voorstel tot de daadwerkelijke ingebruikname nauwkeurig weer te geven, omdat elke vertraging iets anders onthult over waar de coördinatie misliep.
De officiële verklaring voor elke vertraging was ongeveer hetzelfde: "technische problemen" of "afhankelijkheid van de gereedheid van EES". In werkelijkheid waren de zes vertragingen echter van verschillende aard:
- 2021 (niet gehaald). COVID kreeg de schuld, maar de hoofdoorzaak was dat EES — een vereiste — nog niet was aangeschaft.
- 2022 (niet gehaald). Bij de integratie van de databases van EES en SIS II deden zich problemen voor met de schema-toewijzing tussen lidstaten die SIS II op verschillende manieren hadden geïmplementeerd.
- 2023 (niet gehaald). De personeelsuitbreiding bij de centrale ETIAS-eenheid van Frontex — met als doel een 24/7-dienstverlening in Warschau — liep vertraging op. Werving en veiligheidsonderzoeken nemen binnen de EU-structuren meer dan 18 maanden in beslag.
- 2024 (niet gehaald). De integratie van geautomatiseerde grenscontrolepunten met het EES was nog niet op grote schaal getest. Een systeem dat het verkeer in de zomer van 2024 niet aankon, kon ETIAS daarbovenop niet ondersteunen.
- 2025 (niet gehaald). Tegen die tijd was de vergoeding van 7 euro uit de verordening van 2018 onhaalbaar geworden. De Commissie startte de wijzigingsprocedure (Verordening 2024/1717, waarbij de vergoeding werd verhoogd tot 20 euro), wat een eigen wetgevingscyclus van meerdere maanden vereiste.
- 4e kwartaal 2026 (huidige streefdatum). Dit is realistisch omdat het nu in de fase na een grotendeels operationeel EES plaatsvindt. Mocht de deadline worden overschreden, dan zal dat te wijten zijn aan operationele factoren — zoals de chaos in de EES-wachtrij in de zomer van 2026, die de aandacht van eu-LISA opeist — en niet aan afhankelijkheden.
03 Devier structurele oorzaken
Als je de specifieke verhalen over vertragingen buiten beschouwing laat, komen vier structurele oorzaken steeds weer naar voren.
Afhankelijkheid van 27 nationale aanbestedingscycli
Elke Schengenlidstaat regelt zijn eigen aanbestedingen voor grensinfrastructuur. Kiosken, e-gates, back-end-integratie, personeelstraining — alles wordt afzonderlijk aanbesteed, vaak via EU-brede raamovereenkomsten, maar altijd met uitvoering op nationaal niveau. De traagste lidstaat bepaalt het tempo.
Daarom eindigde de gefaseerde invoering van het EES (oktober 2025 → april 2026) terwijl drie grensovergangen nog in de inbedrijfstellingsfase zaten: niet omdat het systeem niet werkte, maar omdat drie specifieke aanbestedingstrajecten nog niet op schema lagen.
De verantwoordelijkheid spreiden over drie EU-agentschappen
De operationele verantwoordelijkheid voor ETIAS is verdeeld over drie partijen: eu-LISA bouwt en beheert de IT-infrastructuur; Frontex exploiteert de 24/7-centrale eenheid in Warschau; de Europese Commissie stelt de regelgeving vast en bemiddelt tussen de lidstaten. Geen van de drie heeft het recht om eenzijdig beslissingen te nemen. Geen van de drie rapporteert aan één enkele programmamanager.
Wanneer een koppeling niet meer werkt – bijvoorbeeld als de geautomatiseerde grenscontrolepoort van een lidstaat niet door een integratietest komt – is er geen enkele partij die daarvoor verantwoordelijk kan worden gehouden. Er moet dan worden onderhandeld over de te nemen maatregelen. Die onderhandelingen duren maanden.
Te lage initiële kostenramingen
Het bedrag van 7 euro in de verordening van 2018 was gebaseerd op ramingen van de Commissie, die de werkelijke exploitatiekosten aanzienlijk te laag hadden ingeschat. Het is geen goedkope aangelegenheid om een 24/7-centrale eenheid met meer dan 300 medewerkers te runnen, waarbij gegevens uit zeven databases worden vergeleken en 29 nationale eenheden worden aangestuurd. In 2023 was het duidelijk dat 7 euro daarvoor niet voldoende was.
De tariefwijziging naar € 20 in 2024 had niet alleen te maken met inflatie. Het was een formele erkenning dat de oorspronkelijke kosten-batenanalyse per eenheid ongeveer een factor drie te laag was. In onze tariefanalyse gaan we dieper in op de samenstelling daarvan.
Overeenkomende voorwaarden zonder PMO
ETIAS vereist dat het EES grotendeels operationeel is. Het EES vereist dat de nationale grensinfrastructuur wordt geïmplementeerd. Voor die infrastructuur moeten nationale aanbestedingsprocedures worden afgerond. Voor geen van deze stappen is er één programma-managementbureau (PMO) dat bevoegd is om de planning van de volgende fasen aan te passen wanneer er vertraging optreedt in de voorgaande fasen.
In plaats daarvan werkt elke vertraging een sneeuwbaleffect uit: EES loopt drie maanden vertraging op, waardoor ook ETIAS drie maanden vertraging oploopt, waardoor de Commissie zich opnieuw publiekelijk moet committeren, waarvoor de goedkeuring van de Raad nodig is, wat weer drie maanden in beslag neemt. Dit sneeuwbaleffect is structureel.
04Watde vertraging eigenlijk al in de prijs was verwerkt
Een jarenlange vertraging in een regelgevingssysteem brengt drie soorten kosten met zich mee. In het publieke debat is vooral aandacht besteed aan de eerste. De tweede en derde zijn interessanter.
Kostenpost 1: Directe gevolgen van de kosten voor reizigers
De aanpassing van de vergoeding van € 7 naar € 20 zal in de eerste cyclus van drie jaar ongeveer € 21 miljard aan extra inkomsten opleveren, uitgaande van circa 400 miljoen aanvragers in totaal (ondergrens) en de daadwerkelijke inningspercentages. Dit is geld dat reizigers betalen en waarmee in de verordening van 2018 geen rekening was gehouden.
Kostenpost 2: Legitimiteitstekort
Elk uitstel deed afbreuk aan de geloofwaardigheid van de Commissie wat betreft de tijdschema’s voor grenscontrolesystemen. Bij de vijfde vertraging was de „lancering van ETIAS“ al een grapje geworden in de media van de reisbranche. Dit kan niet meer worden goedgemaakt door een succesvolle lancering — de schade is al vastgelegd in de geschiedenisboeken en zal weer worden aangehaald zodra de EU de volgende keer een tijdschema voor een grootschalig infrastructuurproject aankondigt.
Kostenpost 3: Gederfde afschrikkende werking
De beleidsmatige reden voor ETIAS was in de eerste plaats een afschrikkende werking: reizigers vooraf screenen voordat ze EU-grondgebied bereiken, en veiligheids- en migratierisico’s eerder opsporen. Elk jaar dat ETIAS niet in werking was, was een jaar waarin die afschrikkende werking uitbleef. Volgens de eigen beleidsmotivering van de Commissie bracht de vertraging reële beleidsmatige kosten met zich mee die nog door niemand duidelijk zijn gekwantificeerd.
05 Lessenvoor het volgende EU-grenssysteem
ETIAS zal niet het laatste grensbeheersysteem van de EU zijn. Er staan al verschillende projecten op de agenda van de Commissie: verbeteringen op het gebied van de uitwisseling van biometrische gegevens in het kader van Prüm II, updates van VIS en Eurodac, en uiteindelijk een opvolger voor SIS II. De lessen die uit ETIAS zijn getrokken, kunnen daarbij worden toegepast.
- Richt een programmabeheersbureau op met bevoegdheden die de grenzen van de verschillende instanties overschrijden. Geen enkel EU-grensbeheerssysteem van deze omvang mag worden uitgevoerd zonder één enkel verantwoordelijk programmabeheersbureau. Het huidige drieledige model van eu-LISA, Frontex en de Commissie heeft herhaaldelijk gefaald.
- Maak een raming van de operationele kosten voordat de vergoedingen wettelijk worden vastgelegd. De verhoging van de vergoeding van € 7 naar € 20 had nooit nodig mogen zijn. Bij het opstellen van de regelgeving moeten de daadwerkelijke uitvoerders (Frontex, eu-LISA) bij de kostenraming worden betrokken, en niet pas achteraf.
- Maak de lanceringstermijnen los van de vraag of alle lidstaten er 100% klaar voor zijn. Een systeem waarbij alle 27 lidstaten hun aanbestedingen volgens hetzelfde tijdschema moeten afronden, zal altijd vertraging oplopen door de traagste deelnemer. Een gefaseerde invoering met opt-in-fasen op nationaal niveau — zoals uiteindelijk ook bij het EES is gebeurd — zou de standaard moeten zijn, en niet het laatste redmiddel.
- Maak de afhankelijkheidskaarten openbaar. Reizigers en de sector hebben het recht te weten waar ETIAS van afhankelijk is en welke lidstaten achterlopen. Door de huidige praktijk om coördinatieproblemen in mededelingen van de Commissie te verdoezelen, wordt de schuld vooral bij Brussel gelegd, terwijl nationale vertragingen buiten beeld blijven.
De EU heeft ambitieuze plannen op het gebied van digitale infrastructuur: grenscontrolesystemen, digitale identiteit, handhaving van de AI-wetgeving en kaders voor cyberbeveiliging. Voor al deze initiatieven is dezelfde coördinatie tussen meerdere lidstaten nodig waar ETIAS al zo mee worstelt. Ofwel wordt het model voor het programmabeheer verbeterd, ofwel zullen de mislukkingen zich herhalen. ETIAS is de kanarie in de kolenmijn, niet de uitzondering.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak is ETIAS al uitgesteld?
Vijf keer. De eerste streefdatum was 2021. Daarna werd deze verschoven naar 2022, 2023, 2024, 2025 en uiteindelijk het vierde kwartaal van 2026.
Wie is verantwoordelijk voor de vertragingen bij ETIAS?
Er is geen enkele afzonderlijke instantie. De verantwoordelijkheden zijn verdeeld over eu-LISA (IT-infrastructuur), Frontex (operationeel centrum), de Europese Commissie (regelgeving) en 27 nationale grensautoriteiten (implementatie). De versnippering van de institutionele verantwoordelijkheid vormt het kernprobleem.
Was de tariefverhoging de oorzaak van de vertraging of was het een gevolg daarvan?
Bedenk het volgende: de vergoeding van 7 euro die in de verordening van 2018 was vastgesteld, was gebaseerd op ramingen van de exploitatiekosten die uiteindelijk ongeveer drie keer te laag bleken te zijn. Met de wijziging van 2024, waarbij de vergoeding werd verhoogd naar 20 euro, werd de vergoeding in overeenstemming gebracht met de werkelijke exploitatiekosten van het systeem.
Is dit vergelijkbaar met andere IT-projecten van de EU?
Ja. Bij Galileo, SIS II en Eurodac was er telkens sprake van een vergelijkbare vertraging van meerdere jaren tussen de vaststelling van de verordening en de ingebruikname. Dit is een structureel patroon dat niet uniek is voor ETIAS.
Zou de invoering van ETIAS nog verder kunnen worden uitgesteld tot na het vierde kwartaal van 2026?
Dat is mogelijk, maar minder waarschijnlijk dan eerdere vertragingen. EES, de belangrijkste technische voorwaarde, is grotendeels voltooid. Wat nog resteert, zijn de integratie en de personeelsbezetting — dit zijn managementproblemen, geen technische problemen.
Hoe zou een succesvolle invoering van ETIAS er eigenlijk uitzien?
Lage afwijzingspercentages voor bonafide reizigers, een verwerkingsduur van minder dan een minuut voor de meeste aanvragers, minimale hinder aan de grens op luchthavens en geen opvallende datalekken in de eerste 24 maanden van de ingebruikname. Dit zijn de eerste signalen waar we op zullen letten.
Bronnen
Europese Commissie COM(2016) 731 definitief (oorspronkelijk ETIAS-voorstel, november 2016) · Verordening (EU) 2018/1240 tot instelling van ETIAS · Verordening (EU) 2024/1717 tot wijziging van de ETIAS-vergoeding · Speciale verslagen van de Europese Rekenkamer over de uitvoering van EU-IT-projecten · Conclusies van de Europese Raad van 5 maart 2025 · Jaarlijkse operationele verslagen van eu-LISA · Fragomen-immigratiewaarschuwingen waarin elke vertraging bij ETIAS wordt bijgehouden · Informatienota's van Morgan Lewis over de implementatie van het EU-grenssysteem.
Laatst bijgewerkt op 21 april 2026 · Redactionele controle: ETIAS Guide Newsroom · Correcties: corrections@etiasapply.eu.com